BCA Research, một trong những công ty tư vấn đầu tư hàng đầu của Canada, mới đây đã công bố một báo cáo đánh giá tác động của chiến lược “phi đô la hóa” do các quốc gia BRICS theo đuổi, thông qua một công cụ phân tích mới mang tên Chỉ số Chiếm ưu thế Đồng đô la Mỹ. Báo cáo, theo dữ liệu tổng hợp từ NS3.AI, cho thấy đồng USD vẫn duy trì vị thế thống trị rõ rệt trong hệ thống tài chính toàn cầu, bất chấp những nỗ lực ngày càng mạnh mẽ của BRICS nhằm giảm sự phụ thuộc vào đồng tiền này.
Theo BCA Research, chỉ số mới được xây dựng dựa trên năm thành phần cốt lõi của tài chính toàn cầu, bao gồm: vai trò của đồng tiền trong thương mại quốc tế, dự trữ ngoại hối của các ngân hàng trung ương, thanh toán xuyên biên giới, thị trường vốn và hệ thống tài chính – ngân hàng toàn cầu. Kết quả phân tích cho thấy đồng đô la Mỹ vẫn giữ vị trí áp đảo trên cả năm trụ cột này, với khoảng cách đáng kể so với các đồng tiền khác.
Báo cáo thừa nhận rằng các quốc gia BRICS – bao gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi – đã đạt được một số tiến triển nhất định trong việc thúc đẩy sử dụng đồng nội tệ trong thương mại song phương và khu vực. Điển hình là các thỏa thuận thanh toán bằng đồng nhân dân tệ, rúp hoặc rupee trong một số giao dịch năng lượng và hàng hóa. Tuy nhiên, theo BCA Research, những bước tiến này vẫn mang tính cục bộ và chưa đủ để tạo ra một sự thay đổi mang tính hệ thống đối với trật tự tiền tệ toàn cầu.
Một trong những lý do then chốt khiến USD tiếp tục giữ vai trò trung tâm, theo phân tích của BCA Research, là hiệu ứng mạng mạnh mẽ. Đồng đô la đã được sử dụng rộng rãi trong nhiều thập kỷ, tạo ra một hệ sinh thái tài chính khổng lồ với tính thanh khoản cao, chi phí giao dịch thấp và mức độ tin cậy lớn. Khi phần lớn thương mại, đầu tư và tài chính quốc tế đều được định giá bằng USD, các chủ thể kinh tế toàn cầu có động lực tiếp tục sử dụng đồng tiền này thay vì chuyển sang một lựa chọn khác ít phổ biến hơn.
Ngoài ra, báo cáo cũng nhấn mạnh đến thách thức phối hợp mà các quốc gia muốn phi đô la hóa phải đối mặt. Để thay thế vai trò của USD, không chỉ cần một đồng tiền mạnh, mà còn đòi hỏi sự đồng thuận rộng rãi giữa các quốc gia, hệ thống pháp lý minh bạch, thị trường tài chính sâu rộng và khả năng chuyển đổi tự do. Theo BCA Research, hiện chưa có đồng tiền nào – kể cả nhân dân tệ – đáp ứng đầy đủ các điều kiện này ở quy mô toàn cầu.
Kết luận, BCA Research cho rằng chiến lược phi đô la hóa của BRICS có thể tiếp tục mở rộng trong phạm vi khu vực và song phương, nhưng khó có khả năng làm suy giảm đáng kể vị thế thống trị của đồng đô la Mỹ trong tương lai gần. Trong bối cảnh các hiệu ứng mạng vẫn còn nguyên vẹn và các rào cản cấu trúc chưa được tháo gỡ, USD được dự báo sẽ tiếp tục giữ vai trò đồng tiền trung tâm của hệ thống tài chính toàn cầu trong nhiều năm tới.