Đầu tư là một trong những phương thức được nhiều người sử dụng để tìm cách bảo toàn và gia tăng giá trị tài sản theo thời gian. Tuy nhiên, đầu tư không đơn giản là mua một tài sản với kỳ vọng giá sẽ tăng.
Để đầu tư có kế hoạch, nhà đầu tư cần hiểu rõ mình đang đầu tư vào đâu, mục tiêu là gì, có thể chấp nhận mức rủi ro nào và dự kiến nắm giữ tài sản trong bao lâu.
Đặc biệt với người mới, việc xây dựng nền tảng kiến thức và một quy trình đầu tư rõ ràng có thể quan trọng hơn việc liên tục tìm kiếm một “kèo” có lợi nhuận cao.
Đầu tư là gì?
Hiểu đơn giản, đầu tư là việc sử dụng vốn hoặc nguồn lực ở hiện tại để kỳ vọng nhận được giá trị hoặc lợi ích trong tương lai.
Trong tài chính, khoản đầu tư có thể được thực hiện thông qua nhiều loại tài sản như cổ phiếu, trái phiếu, vàng, bất động sản, tiền gửi hoặc tài sản số.
Mỗi loại tài sản có đặc điểm khác nhau về lợi nhuận kỳ vọng, biến động, thanh khoản và rủi ro.
Ví dụ, khi mua cổ phiếu, nhà đầu tư có thể kỳ vọng hưởng lợi từ sự tăng trưởng của doanh nghiệp và biến động giá cổ phiếu. Khi nắm giữ vàng, mục tiêu có thể liên quan đến việc bảo toàn giá trị tài sản và đa dạng hóa danh mục.
Vì vậy, trước khi đầu tư, câu hỏi quan trọng không chỉ là “Mua gì?”, mà còn là “Tại sao mình mua?”
1. Xác định mục tiêu đầu tư
Mỗi nhà đầu tư có một mục tiêu khác nhau.
Có người muốn tích lũy tài sản trong 10–20 năm. Người khác có thể muốn chuẩn bị nguồn tiền cho một kế hoạch trong vài năm tới.
Mục tiêu đầu tư nên được xác định tương đối cụ thể:
- Bạn muốn tích lũy bao nhiêu?
- Khoảng thời gian là bao lâu?
- Bạn có cần sử dụng số tiền này trong thời gian ngắn không?
- Mức biến động nào có thể chấp nhận được?
- Mục tiêu ưu tiên là tăng trưởng tài sản, bảo toàn vốn hay cân bằng giữa hai yếu tố?
Việc xác định mục tiêu giúp nhà đầu tư lựa chọn tài sản và chiến lược phù hợp hơn.
Một khoản tiền có thể cần sử dụng trong thời gian ngắn thường không nên được nhìn nhận giống với khoản vốn có thể để dài hạn.
2. Hiểu khẩu vị rủi ro
Rủi ro là một phần không thể tách rời của đầu tư.
Lợi nhuận kỳ vọng càng cao thường đi cùng với mức độ không chắc chắn và biến động cao hơn, dù mối quan hệ này không phải lúc nào cũng tuyến tính.
Khẩu vị rủi ro của mỗi người cũng khác nhau.
Một nhà đầu tư có thể chấp nhận việc danh mục biến động mạnh trong ngắn hạn để hướng tới mục tiêu dài hạn. Trong khi đó, một người khác có thể ưu tiên sự ổn định và không muốn tài sản giảm giá quá lớn trong ngắn hạn.
Người mới nên tự đặt ra một câu hỏi rất thực tế:
“Nếu khoản đầu tư giảm 20% hoặc 30%, mình sẽ phản ứng như thế nào?”
Câu hỏi này không nhằm dự đoán thị trường mà giúp nhà đầu tư hiểu khả năng chịu biến động của chính mình.
Một kế hoạch khiến nhà đầu tư mất ngủ hoặc liên tục thay đổi quyết định khi thị trường biến động có thể chưa phù hợp với khả năng chịu rủi ro của họ.
3. Thời gian đầu tư có vai trò quan trọng
Thời gian là một yếu tố đặc biệt quan trọng trong đầu tư dài hạn.
Với thời gian dài hơn, nhà đầu tư có thêm cơ hội trải qua nhiều chu kỳ tăng giảm của thị trường. Nếu lợi nhuận được tái đầu tư, hiệu ứng lãi kép cũng có thể góp phần làm tăng giá trị tài sản theo thời gian.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa thời gian đầu tư và việc chắc chắn có lợi nhuận.
Nắm giữ lâu hơn không đồng nghĩa với việc mọi khoản đầu tư đều chắc chắn tăng giá. Một tài sản có thể suy giảm kéo dài hoặc mất giá trị do những thay đổi về doanh nghiệp, công nghệ, kinh tế hoặc thị trường.
Do đó, thời gian nên được kết hợp với việc lựa chọn tài sản, quản trị rủi ro và đánh giá lại luận điểm đầu tư.
4. Đặt kỳ vọng lợi nhuận thực tế
Một trong những sai lầm phổ biến của người mới là kỳ vọng lợi nhuận quá cao trong thời gian quá ngắn.
Ví dụ, nếu một người kỳ vọng tài khoản tăng gấp đôi chỉ trong vài tháng, họ có thể phải chấp nhận mức rủi ro rất lớn để theo đuổi mục tiêu đó.
Trong khi đó, đầu tư dài hạn thường được xây dựng dựa trên tăng trưởng tài sản theo thời gian, thay vì cố gắng tìm kiếm lợi nhuận cực lớn trong từng giai đoạn ngắn.
Nhà đầu tư nên phân biệt rõ:
- Lợi nhuận kỳ vọng không phải lợi nhuận đảm bảo.
- Lợi nhuận quá khứ không đảm bảo kết quả tương lai.
- Lợi nhuận càng cao thường đi kèm những rủi ro và biến động đáng kể.
- Chi phí, thuế và lạm phát có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận thực tế.
Một kế hoạch tài chính tốt cần dựa trên những giả định có cơ sở thay vì những con số quá lạc quan.
5. Không đầu tư bằng tiền cần thiết cho cuộc sống
Trước khi phân bổ vốn vào các tài sản có biến động, nhà đầu tư nên cân nhắc nhu cầu tiền mặt và các khoản chi tiêu thiết yếu.
Tiền dành cho sinh hoạt, những nghĩa vụ tài chính gần hạn hoặc các khoản dự phòng cần được xem xét riêng với nguồn vốn dành cho đầu tư.
Điều này đặc biệt quan trọng bởi thị trường không vận động theo lịch trình của nhà đầu tư.
Nếu buộc phải bán tài sản trong lúc thị trường giảm chỉ vì cần tiền gấp, nhà đầu tư có thể phải hiện thực hóa khoản lỗ mà đáng lẽ có thể tránh được nếu có kế hoạch dòng tiền phù hợp.
6. Đa dạng hóa thay vì phụ thuộc vào một tài sản
Đa dạng hóa là nguyên tắc nhằm giảm sự phụ thuộc của toàn bộ danh mục vào một tài sản hoặc một nhóm rủi ro.
Thay vì đặt toàn bộ vốn vào một tài sản duy nhất, nhà đầu tư có thể xem xét phân bổ giữa nhiều nhóm tài sản tùy theo mục tiêu và khả năng chịu rủi ro.
Ví dụ, một danh mục có thể bao gồm tiền mặt, vàng, cổ phiếu và tài sản số với tỷ trọng khác nhau.
Không có một tỷ lệ phân bổ duy nhất phù hợp với tất cả mọi người.
Điều quan trọng là nhà đầu tư hiểu tại sao mình phân bổ vốn như vậy và điều gì sẽ khiến họ thay đổi tỷ trọng trong tương lai.
7. Có kế hoạch trước khi xuống tiền
Một nguyên tắc đơn giản nhưng quan trọng là không nên để cảm xúc quyết định toàn bộ quá trình đầu tư.
Trước khi mua một tài sản, nhà đầu tư có thể ghi lại:
- Lý do mua tài sản.
- Mục tiêu và thời gian nắm giữ.
- Rủi ro chính có thể xảy ra.
- Mức vốn dự kiến phân bổ.
- Điều kiện khiến luận điểm đầu tư không còn phù hợp.
- Kế hoạch nếu thị trường tăng hoặc giảm mạnh.
Việc ghi lại những yếu tố này giúp nhà đầu tư có cơ sở đánh giá quyết định sau này thay vì chỉ dựa vào cảm xúc tại thời điểm thị trường biến động.
Kết luận
Đầu tư không bắt đầu từ việc tìm kiếm một tài sản có khả năng tăng giá mạnh nhất. Nó bắt đầu từ mục tiêu, thời gian, khả năng chịu rủi ro và kế hoạch sử dụng vốn.
Đối với người mới, bốn câu hỏi quan trọng có thể là:
Đầu tư để làm gì? Có thể chấp nhận rủi ro đến đâu? Có thể đầu tư trong bao lâu? Và kỳ vọng lợi nhuận có thực tế hay không?
Khi trả lời được những câu hỏi này, nhà đầu tư sẽ có cơ sở tốt hơn để lựa chọn tài sản, phân bổ vốn và xây dựng một danh mục phù hợp với hoàn cảnh của mình.
Đầu tư là một quá trình dài hạn. Kiến thức, kỷ luật, quản trị rủi ro và khả năng điều chỉnh kế hoạch theo thực tế thường quan trọng không kém việc lựa chọn một tài sản cụ thể.
NDT Capital – Một góc nhỏ để viết, học và chia sẻ về đầu tư, tài chính và thị trường.
